1-     موضوع يا عنوان درس: عنوان درس بايد دقيق نوشته شود.

2-     تعيين و نگارش عناوين فرعي يا رئوس مطالب

3-    نوشتن هدف کلي

4-    نگارش و تنظيم هدفهاي جزئي درس: بر اساس هر عنوان فرعي مي توان يک هدف جزئي نوشت. هدفهاي جزئي درس، اهداف زير مجموعه ي هدف کلّي درس مي باشند.

5-    نگارش و تنظيم هدفهاي رفتاري درس: در هدفهاي رفتاري نوع رفتار بايد دقيقاً مشخص شود.

6-    تعيين رفتار ورودي دانش آموزان(پيش نيازهاي تحقق هدفهاي رفتاري)

7-    ارزشيابي تشخيصي: مخصوصاً زماني که موضوع درس با موضوعات قبلي و بعدي ارتباط تسلسلي داشته باشد، حتماً بايد ارزشيابي تشخيصي صورت گيرد تا رفتاري ورودي ترميم گردد.

8-    نگارش مراحل اجراي تدريس

الف ـ مرحله ي آمادگي(آمادگي معلم و آمادگي دانش آموزان): معلم بايد پيش بيني کند که در کلاس درس چه فعاليتي را مي خواهد انجام دهد و چگونه مي خواهد کلاس را شروع کند؟ چگونه مي خواهد در کلاس درس انگيزه ايجاد کند و اين انگيزه را تا پايان کلاس استمرار بخشد و سرانجام چگونه مي خواهد کلاس را به پايان برساند؟

معلم در شروع کلاس موظف است توجه و افکار داشن آموزان را به طور جدي متوجه کلاس و فعاليتهاي مورد نظر نمايد.

ب ـ مرحله ي معرفي و بيان هدفهاي صريح آموزشي: معلم بايد موضوع درس و اهداف آن را به دانش آموزان معرفي کند. معلم بايد انتظارات خود را از دانش آموزان بسيار ساده و روشن و مشخص بيان کند. زمان اختصاص داده بشده براي معرفي درس نبايد بيش از 3 تا 5 دقيقه وقت کلاس را بگيرد.

ج ـ مرحله ي ارائه ي درس

محتواي مورد آموزش بايد دقيقاً مشخص شود. از روشهاي مناسب به عنوان روشهايي که براي آموزش هر قسمت لازم است استفاده شود. زمان لازم براي هر قسمت به طور دقيق مشخص شود. ارائه ي محتوا در حقيقت قسمت اصلي کار تدريس و شامل دو عامل جدا نشدني است:

1-     سازماندهي کليه ي محتواي درس و توالي آنها بايد رعايت شود.

2-     روش آموزش قسمتهاي مختلف مشخص شود.

مقدمه در محتوا بسيار مهم است. مقدمه ي خوب شامل مطالب زير است:

1-     درس در چه موردي صحبت مي کند.

2-     کجا و در چه زماني دانش آموزان مي توانند از آنچه در اين درس مي آموزند، استفاده کنند.

3-    چگونه بايد مطالعه کنند و مفاهيم را بياموزند.

4-    بازنگري مختصري از آنچه در درسهاي قبلي مرتبط با موضوع آموخته اند.

د ـ مرحله ي خلاصه کردن و نتيجه گيري: براي تثبيت مطالب ارائه شده در ذهن دانش آموزان، لازم است درس ارائه شده به طور خلاصه جمعبندي و نتيجه گيري شود. بهتر است تلخيص و نتيجه گيري توسط خود دانش آموزان انجام شود، و معلم اظهار نظر نهايي را ارائه نمايد.

هـ ـ ارزشيابي: لازم است معلم از چگونگي تحقق اهداف آگاه شود و پس از پايان ارائه ي محتوا، با مقايسه ي سطح مهارتي که انتظار دارد دانش آموزان به آن برسند و آنچه دانش آموزان عملاً به آن رسيده اند، ميزان يادگيري دانش آموزان و مؤثر بودن روش تدريس خود را ارزشيابي کند.

و ـ معلم مي تواند براي تقويت مطالب آموخته شده در کلاس و ارتباط آن با زندگي واقعي دانش آموزان فعاليتهايي را در خارج از کلاس پيش بيني کند. بهتر است اصول و معيارها به تصيل به صورت کتبي و در صورت امکان همراه با مثال در اختيار دانش آموزان قرار داده شود.

به نام خدا

مهمترين و اثر بخش ترين بخش مديريت تدريس، داشتن طرح درس روزانه است. طرح درس روزانه برنامه اي است مدون و سنجيده كه معلم قبل از تدريس، براي يك جلسه درس تهيه مي كند. از فواید آن به موارد زير مي توان اشاره كرد:

·         موجب مي شود معلم فعاليت هاي ضروري آموزشي را به ترتيب و يكي پس از ديگري، در مراحل و زمان هاي مشخص پيش ببرد؛

·         براي معلمان تازه كار كه ممكن است نتوانند همه ي مراحل تدريس و جزييات آن را به خاطر بسپارند بسيار مفيد است؛

·         معلم عوامل اصلي جريان تدريس را فراموش نمي كند؛

·         معلم با اعتماد بيشتري در كلاس حاضر مي گردد و....*

در فراخوان مسابقه‌ي طرح‌درس نويسي دبيرخانه‌ي كشوري كه مورد استقبال همكاران قرار گرفت، عدم رعايت برخي موارد جزيي در آثار ارسالي، به ساختار طرح درس، آسيب جدي وارد كرده و موجب ضايع شدن زحمات همكاران فرزانه شده بود، كه جهت عنايت بيشتر همكاران به برخي از آن موارد اشاره ميكنم:

·         طرح درس شامل انتخاب روش ها و فنون و الگوهاي مناسب تدريس براي درس هاي مختلف است و نبايد با خلاصه نويسي درس اشتباه گردد.

·         ميان هدف هاي جزيي و كلي تميز داده شود.

·         درسؤالات ذكرشده ازهمه‌ي حيطه‌هاي شناختي(دانش، كاربردو.. ) استفاده شود.

·         وسايل كمك آموزشي مانند پوستر و مقوا براي مطالب محوري تدريس استفاده گردد.

·         براي جلوگيري از غلط املايي، متن تايپ شده بازبيني گردد.

·         از لغات و كلمات نامأنوس در قسمت‌هاي مختلف طرح درس (اهداف كلي، جزيي و سوالات و...)استفاده نشود.

اميد است با عنايت همكاران فرزانه، از اين پس شاهد افزايش طرح درس هاي علمي، نوين و ابتكاري باشيم.

ميترا عباس‌زادگان

* (روش ها ،فنون و الگوهاي تدريس-امان الله صفوي،ص 287 ،سمت،تهران1382)

1-    موضوع يا عنوان درس: عنوان درس بايد دقيق نوشته شود.

2-    تعيين و نگارش عناوين فرعي يا رئوس مطالب

3-    نوشتن هدف کلي

4-    نگارش و تنظيم هدفهاي جزئي درس: بر اساس هر عنوان فرعي مي توان يک هدف جزئي نوشت. هدفهاي جزئي درس، اهداف زير مجموعه ي هدف کلّي درس مي باشند.

5-    نگارش و تنظيم هدفهاي رفتاري درس: در هدفهاي رفتاري نوع رفتار بايد دقيقاً مشخص شود.

6-    تعيين رفتار ورودي دانش آموزان(پيش نيازهاي تحقق هدفهاي رفتاري)

7-    ارزشيابي تشخيصي: مخصوصاً زماني که موضوع درس با موضوعات قبلي و بعدي ارتباط تسلسلي داشته باشد، حتماً بايد ارزشيابي تشخيصي صورت گيرد تا رفتاري ورودي ترميم گردد.

8-    نگارش مراحل اجراي تدريس

الف ـ مرحله ي آمادگي(آمادگي معلم و آمادگي دانش آموزان): معلم بايد پيش بيني کند که در کلاس درس چه فعاليتي را مي خواهد انجام دهد و چگونه مي خواهد کلاس را شروع کند؟ چگونه مي خواهد در کلاس درس انگيزه ايجاد کند و اين انگيزه را تا پايان کلاس استمرار بخشد و سرانجام چگونه مي خواهد کلاس را به پايان برساند؟

معلم در شروع کلاس موظف است توجه و افکار داشن آموزان را به طور جدي متوجه کلاس و فعاليتهاي مورد نظر نمايد.

ب ـ مرحله ي معرفي و بيان هدفهاي صريح آموزشي: معلم بايد موضوع درس و اهداف آن را به دانش آموزان معرفي کند. معلم بايد انتظارات خود را از دانش آموزان بسيار ساده و روشن و مشخص بيان کند. زمان اختصاص داده بشده براي معرفي درس نبايد بيش از 3 تا 5 دقيقه وقت کلاس را بگيرد.

ج ـ مرحله ي ارائه ي درس

محتواي مورد آموزش بايد دقيقاً مشخص شود. از روشهاي مناسب به عنوان روشهايي که براي آموزش هر قسمت لازم است استفاده شود. زمان لازم براي هر قسمت به طور دقيق مشخص شود. ارائه ي محتوا در حقيقت قسمت اصلي کار تدريس و شامل دو عامل جدا نشدني است:

1-    سازماندهي کليه ي محتواي درس و توالي آنها بايد رعايت شود.

2-    روش آموزش قسمتهاي مختلف مشخص شود.

مقدمه در محتوا بسيار مهم است. مقدمه ي خوب شامل مطالب زير است:

1-    درس در چه موردي صحبت مي کند.

2-    کجا و در چه زماني دانش آموزان مي توانند از آنچه در اين درس مي آموزند، استفاده کنند.

3-    چگونه بايد مطالعه کنند و مفاهيم را بياموزند.

4-    بازنگري مختصري از آنچه در درسهاي قبلي مرتبط با موضوع آموخته اند.

د ـ مرحله ي خلاصه کردن و نتيجه گيري: براي تثبيت مطالب ارائه شده در ذهن دانش آموزان، لازم است درس ارائه شده به طور خلاصه جمعبندي و نتيجه گيري شود. بهتر است تلخيص و نتيجه گيري توسط خود دانش آموزان انجام شود، و معلم اظهار نظر نهايي را ارائه نمايد.

هـ ـ ارزشيابي: لازم است معلم از چگونگي تحقق اهداف آگاه شود و پس از پايان ارائه ي محتوا، با مقايسه ي سطح مهارتي که انتظار دارد دانش آموزان به آن برسند و آنچه دانش آموزان عملاً به آن رسيده اند، ميزان يادگيري دانش آموزان و مؤثر بودن روش تدريس خود را ارزشيابي کند.

و ـ معلم مي تواند براي تقويت مطالب آموخته شده در کلاس و ارتباط آن با زندگي واقعي دانش آموزان فعاليتهايي را در خارج از کلاس پيش بيني کند. بهتر است اصول و معيارها به تصيل به صورت کتبي و در صورت امکان همراه با مثال در اختيار دانش آموزان قرار داده شود.