در آموزش فلسفه بنا به ماهيت اين درس مجموعه‌اي از فنون تدريس توصيه مي شود كه با شرايط يادگيري در درس فلسفه تناسب بيشتري دارد مهم ترين آنها به شرح زير بيان مي شود:

1-     زبان گفتگويي:

زبان آموزشي فلسفه بايد به گونه اي باشد كه دانش آوز را از حالت شنوندگي صرف و تماشاگري محض در آورد و به موقعيت بازيگري و ايفاي نقش در آموزش فلسفه بكشاند، يكي از شيوه هاي مؤثر در اين راستا استفاده از زبان گفتگويي است، زبان گفتگو در آموزش فلسفه علاوه بر ايجاد طراوت و جذابيت، سبب مي شود، دانش آموز با طرفداري از آراء يكي و يا مخالفت با نظرگاه ديگري عملاً در بحث شركت مي كند.

2-     شيوه‌ي تفهّمي

در شيوه‌ي تفهمي يا درائي(Comprehensive) مقصود آن است كه يادگيرنده حتي المقدور با نحوه‌ي طرح پرسش حكمي و اصول و مبادي و طريق سلوك نحله‌ي مورد بحث آشنا شود و با متفكر همسخني و دل نمودگي(Sympathy) پيدا كند بي آنكه معناي آن لزوماً قبول و تك سخني باشد. در اين طريق البته روشني وضوح مسائل طرح شده و توجه به تعاريف و مبادي و اجنتاب از سوء فهم و سوء تفسير شرط اساسي است و در آن مي توان به اقتضاي بحث از تحليل يعني سير از مركب به بسيط و تأليف يعني سير از بسيط به مركب بهره جست به ويژه تأكيد بر دو هرمنوتيك يعني سير از اجمال به تفصيل و از تفصيل به اجمال در اين شيوه خود موضوعيت دارد. از باب مثال مي توان بشرانگاري(Humanism) را به اجمال تعريف نمود و آن را در بيان تفصيلي هر يك از فلاسفه‌ي دوره‌ي جديد نشان داد.

3-    شيوه‌ي مسأله محورانه:

مراد از شيوه‌ي مسأله محورانه آن است كه قبل از هر بحثي ابتدا مسأله مربوطه به صورت كاملاً واضح طرح گرديده، «حسن السؤال نصف العلم» به معناي همين است كه مسأله را خوب طرح كن تا متعلم خود در مقام پاسخ برآيد. بازگرداندن مسأله به پرسشهاي اساسي نشان دادن جهات مختلف و لوازم يك فكر و نظر و نحوه‌ي رسيدگي به آن در واقع دانش آموز را به تفكر فلسفي نزديك مي كند.. طرح مسأله و نقد و بررسي پاسخ دانش آموز و نماياندن ولوازم و تبعات نادرست اجتماعي آن به وي زمينه را بزاي مشاركت بيشتر و درك بهتر نظر فيلسوف فراهم مي آورد. مسأله محوري نسبت و همبستگي متقابل با فرايند محوري دارد و نسبت آن با نتيجه محوري معكوس است.

4-    شيوه‌ي چالش زا:

روش جدالي(ديالكتيك) و چالش نظام مند در آموزش فلسفه از حيث افزايش مشاركت فعال دانش آموزان و تشديد قدرت انديشيدن بسيار مؤثر است. ساده ترين شيوه در چالش زا كردن برنامه‌ي آموزشي طرح آراي مختلف و نقد و داوري نظرگاههاي متخالف است. سن دانش آموزان بيش و كم سن استقبال از چالشها و لذت بردن از نزاعهاي فكري است. البته افراط در اين امر مي تواند موجب سرگشتگي شود. اين شيوه مجال بررسي تطبيقي را نيز فراهم مي آورد كه خود از سبكهاي موفق در يادگيري است.

برنامه‌ي آموزشي فلسفه بايد خود اسوه‌ي نظم و ترتيب باشد. آنچه در اين مقام اهميت دارد دو گونه نظم در برنامه‌ي آموزشي است:

§       ترتيب تعليمي كه ملاك آنه عبور از سادگي به پيچيدگي است.

§       ترتيب حكمي و منطقي كه ملاك آن عبور از مبادي و مقدمات به توابع و نتايج است.

بسمه تعالي

سؤالات نهايي طبق جدول ارزيابي، ارزيابي شد و به انضمام نقد و بررسي زير به دبيرخانة كشوري و دفتر تأليف ارسال گرديد.

سئوالات نهايي خرداد ماه 85 فلسفه منطق با وجود محاسن و نقاط مثبت فراواني که داشت، حاوي اشکلات چندي نيز بود که به عرض مي رساند:

• سئوال (1) با اينکه چهار گزينه اي است مع هذا اکثر دانش آموزان برداشت شان اين بوده: «از موارد زير کداميک تصور، يا تصديق بديهي و غيربديهي است؟» اگر سؤال را به صورت زير طرح ميکردند، احتمال اين سوء تفاهم وجود نداشت:
• از گزينه هاي زير به ترتيب کداميک «تصور بديهي» و «تصديق غيربديهي» است؟
• در سؤال (2) بهتر بود زير «به جز» خط کشيده مي شد.
• در سؤال (4) بعد از کلمه ي «دلالت»، کلمه ي «لفظ» از قلم افتاده است.
• در سؤال (6) «ي» کوچک از کلمه ي «جمله» و بعضي کلمات در سؤالات ديگر از قلم افتاده است. بعد از کروشه هم بايد ويرگول گذاشته مي شد. به جاي «دهيد» نيز «دهد» تايپ شده است. در ريزبارم نيز نسبت «مشهد» و «شهر» عموم و خصوص مطلق گرفته شده است؛ در حاليکه در نسب اربع افراد و مصاديق دو تصور کلي مقايسه مي شود؛ ولي «مشهد» جزئي است.
• در سؤال (12) نوعِ استدلال مورد نظر است نه تمام زيرمجموعه هاي آن؛ بنا بر اين، در پاسخ قسمت (ب) صرف نوشتن «استقراء» درست است.
• در سؤال (14) قسمت (ج) مربوط به «شکل چهارم» است در حاليکه بحث شکل چهارم در کتاب تفصيل داده نشده، مثلاً شرائط انتاج آن بيان نگرديده و لذا نمي توان منتج يا عقيم بودن يک قياس در قالب «شکل چهارم» را از دانش آموز خواست.
• در سؤال (16) نيز همان سوء تفاهم مربوط به سؤال (1) رخ داده است. بهتر بود سؤال چنين طرح مي شد:
• مواد صناعاتِ شعر، سفسطه و برهان به ترتيب در کدام گزينه آمده است؟
• در سؤال (17) به جاي «صناعت»، «صنعت» نوشته شده است.
• در سؤال (18) عبارت: «تبعيت همه ي موجودات از قانون عليت»، بهتر بود داخل گيومه نوشته ميشد.
• سؤال (23) از روايي برخوردار نيست. «تعاريف اشياء»، راه وصول به «دانش درست و مطمئن» نيست؛ بلکه عين آن است.

و اينک چند پيشنهاد براي ارتقاء کيفيت سؤالات امتحاني سالهاي بعد:

• در صورت امکان طرح سؤال به صورت گروهي باشد تا اشکالات به حداقل برسد.
• در طرح سؤال لزوماً از بانک سؤال استفاده نشود تا راه براي اصلاح و ابتکار باز باشد.
• بهتر است مثل ساير دروس براي سؤالات فلسفه و منطق هم پاسخنامه در نظر گرفته شود.

                                                                    كاظم اصغري